Chủ tịch Hồ Chí Minh bỏ phiếu bầu đại biểu Quốc hội (Ảnh tư liệu).
Lần đầu tiên trong lịch sử dân tộc, quyền làm chủ của nhân dân được khẳng định bằng một hình thức dân chủ tiến bộ: bầu cử phổ thông, trực tiếp và bỏ phiếu kín. Tất cả công dân Việt Nam từ 18 tuổi trở lên, không phân biệt nam nữ, giàu nghèo, dân tộc, tôn giáo, thành phần xã hội hay chính kiến, đều được thực hiện quyền thiêng liêng của người công dân trong một quốc gia độc lập. Điều đặc biệt hơn, cuộc Tổng tuyển cử ấy diễn ra trong bối cảnh đất nước còn muôn vàn khó khăn, "thù trong, giặc ngoài" bủa vây, song vẫn thành công rực rỡ, trở thành ngày hội lớn của toàn dân tộc.
Sự kiện trọng đại ngày 6-1-1946 đã đi vào lịch sử như một mốc son chói lọi, đánh dấu bước phát triển nhảy vọt của thể chế dân chủ ở Việt Nam, mở ra một thời kỳ phát triển mới của đất nước. Thắng lợi ấy bắt nguồn từ nhiều yếu tố, trong đó vai trò đặc biệt quan trọng của Chủ tịch Hồ Chí Minh là không thể phủ nhận, nhất là trong việc ban hành các sắc lệnh về bầu cử mang giá trị to lớn, ý nghĩa thời đại sâu sắc.
Ngay sau khi Cách mạng Tháng Tám thành công, Chủ tịch Hồ Chí Minh đã ký ban hành Sắc lệnh số 14-SL ngày 8-9-1945, quyết định tổ chức Tổng tuyển cử toàn dân bầu Quốc hội khóa I. Đây là một quyết định sáng suốt, kịp thời, thể hiện tầm nhìn chiến lược và tư duy chính trị sắc bén của Đảng ta và Chủ tịch Hồ Chí Minh trong việc giải quyết tình thế cách mạng vô cùng phức tạp lúc bấy giờ, đồng thời đặt nền móng dân chủ vững chắc cho Nhà nước cách mạng non trẻ.
Mặc dù đất nước đang đứng trước nguy cơ xâm lược, song Chủ tịch Hồ Chí Minh và Đảng ta tin tưởng sâu sắc vào sức mạnh của nhân dân. Người khẳng định, các tầng lớp nhân dân – lực lượng to lớn của dân tộc – đã nhận rõ bộ mặt của kẻ thù và một lòng ủng hộ chính quyền cách mạng. Đảng Cộng sản Việt Nam, trong những năm tháng đen tối của dân tộc, là lực lượng duy nhất dám đứng lên lãnh đạo nhân dân đấu tranh giành độc lập, mang lại cơm no, áo ấm cho dân nghèo. Khi cách mạng thành công, Đảng không mưu cầu lợi ích riêng, mà tổ chức Tổng tuyển cử để lựa chọn những người hiền tài, xứng đáng gánh vác việc nước, vì lợi ích của toàn dân tộc. Chính điều đó đã tạo nên niềm tin sâu sắc và sự ủng hộ rộng rãi của nhân dân.
Để cuộc Tổng tuyển cử thực sự dân chủ, công bằng trong điều kiện đất nước còn nhiều thiếu thốn, trình độ dân trí chưa đồng đều, Chủ tịch Hồ Chí Minh đã kịp thời ban hành nhiều sắc lệnh quan trọng như: Sắc lệnh số 39-SL về thành lập Ủy ban Dự thảo thể lệ Tổng tuyển cử; Sắc lệnh số 51-SL quy định cụ thể về thể lệ bầu cử; Sắc lệnh số 71-SL và 72-SL sửa đổi, bổ sung thủ tục ứng cử và số lượng đại biểu ở các địa phương.
Lần đầu tiên, các nguyên tắc cơ bản của một cuộc bầu cử dân chủ hiện đại như phổ thông đầu phiếu, bầu cử trực tiếp, bỏ phiếu kín được xác lập một cách đầy đủ, khoa học và phù hợp với điều kiện thực tiễn của Việt Nam.
Theo nguyên tắc phổ thông đầu phiếu, tất cả công dân Việt Nam từ 18 tuổi trở lên, cả nam và nữ, đều có quyền bầu cử và ứng cử, trừ một số trường hợp đặc biệt theo quy định. Nguyên tắc bầu cử trực tiếp yêu cầu mỗi cử tri phải tự mình đi bỏ phiếu, không được ủy quyền hay gửi thư, nhằm ngăn chặn gian lận và sự lợi dụng của các thế lực phản động. Nguyên tắc bỏ phiếu kín bảo đảm quyền tự do, an toàn và bí mật của cử tri; đặc biệt, đối với những người không biết chữ, quy định về tổ giúp viết phiếu với quy trình chặt chẽ, tuyên thệ giữ bí mật đã thể hiện sự sáng tạo, nhân văn và phù hợp với thực tiễn xã hội lúc bấy giờ.
Nhằm mở rộng khối đại đoàn kết toàn dân tộc, Chủ tịch Hồ Chí Minh và Việt Minh còn chủ trương mời cả những người ngoài Mặt trận Việt Minh tham gia ứng cử. Điều đó thể hiện tinh thần khoan dung, đoàn kết, tôn trọng quyền tự do dân chủ và trọng dụng hiền tài vì lợi ích tối cao của dân tộc. Chủ tịch Hồ Chí Minh khẳng định:
"Tổng tuyển cử tức là tự do, bình đẳng, tức là dân chủ đoàn kết".
Ngày 5-1-1946, trước thềm Tổng tuyển cử, Chủ tịch Hồ Chí Minh đã ra Lời kêu gọi quốc dân đi bỏ phiếu, nhấn mạnh đây là ngày đầu tiên trong lịch sử mà nhân dân Việt Nam được thực sự hưởng quyền dân chủ của mình. Lời kêu gọi ấy đã lay động hàng triệu trái tim, thôi thúc đồng bào cả nước nô nức tham gia bầu cử trong niềm vui, niềm tự hào của người dân độc lập, tự do.
Thưa quí vị, các bạn! 80 năm đã trôi qua, nhưng dấu ấn tư tưởng, tầm nhìn và phong cách dân chủ của Chủ tịch Hồ Chí Minh trong cuộc Tổng tuyển cử bầu Quốc hội khóa I năm 1946 vẫn còn nguyên giá trị. Những chỉ dẫn, sắc lệnh và hành động của Người là di sản vô giá, tiếp tục soi đường cho sự nghiệp xây dựng và hoàn thiện Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa Việt Nam hôm nay.
Phát huy tinh thần Tổng tuyển cử năm 1946, toàn Đảng, toàn dân, toàn quân ta tiếp tục củng cố khối đại đoàn kết toàn dân tộc, phát huy quyền làm chủ của nhân dân, quyết tâm xây dựng đất nước Việt Nam hòa bình, độc lập, dân chủ, giàu mạnh, phồn vinh, văn minh và hạnh phúc, vững vàng bước vào kỷ nguyên mới – kỷ nguyên vươn mình của dân tộc./.